Jak gasić pożar instalacji fotowoltaicznej?

22 maja 2024

Instalacje fotowoltaiczne (PV) stają się coraz bardziej popularne jako źródło odnawialnej energii. Mimo wielu korzyści, takich jak obniżenie rachunków za prąd i zmniejszenie emisji CO2, instalacje te niosą ze sobą pewne ryzyka, w tym ryzyko pożaru. W przypadku wybuchu pożaru, strażacy muszą znać specyfikę takich systemów, aby skutecznie i bezpiecznie przeprowadzić akcję gaśniczą. W tym artykule omówimy, jak gasić pożar instalacji fotowoltaicznej, uwzględniając najważniejsze zasady bezpieczeństwa.

Systemy PV – Podstawy

Instalacja fotowoltaiczna składa się z paneli fotowoltaicznych, konstrukcji nośnej, okablowania, inwertera (falownika), zabezpieczeń oraz, w niektórych przypadkach, akumulatorów magazynujących energię. Panele PV generują napięcie zawsze, gdy pada na nie światło – zarówno słoneczne, jak i sztuczne. Napięcie to jest przekształcane przez inwerter na prąd zmienny, który może być używany w domu lub przekazywany do sieci elektroenergetycznej.

Przyczyny pożarów instalacji fotowoltaicznych

Pożary instalacji PV mogą mieć różne przyczyny, w tym:

• Zwarcia w instalacji
• Uderzenia pioruna
• Nieumiejętne podłączenie instalacji
• Słaba jakość paneli lub komponentów
• Niewłaściwe zabezpieczenia elektryczne

Przyczyną pożaru mogą być również uszkodzenia mechaniczne lub błędy montażowe. W takich przypadkach, ważne jest, aby strażacy wiedzieli, jak postępować z instalacjami PV podczas akcji ratowniczo-gaśniczej.

Procedury gaśnicze podczas gaszenia fotowoltaiki

Przed rozpoczęciem gaszenia

1. Wyłącz główny wyłącznik prądu
   • W budynkach jednorodzinnych: Pierwszym krokiem strażaków po przybyciu na miejsce pożaru powinno być wyłączenie głównego wyłącznika prądu w budynku. Jest to kluczowe, aby odciąć zasilanie i zminimalizować ryzyko porażenia prądem. Wyłącznik ten zazwyczaj znajduje się w głównej rozdzielni elektrycznej, często zlokalizowanej w pobliżu wejścia do budynku.
   • W obiektach przemysłowych i użyteczności publicznej: W większych obiektach, takich jak fabryki, szpitale, biurowce czy szkoły, strażacy muszą wyłączyć przeciwpożarowy wyłącznik prądu, który jest dedykowany do tego celu i zwykle łatwo dostępny oraz oznakowany. W takich budynkach wyłącznik ten znajduje się często w oddzielnych pomieszczeniach technicznych lub w centralach przeciwpożarowych.
2. Sprawdź obecność alternatywnych źródeł zasilania
   • Informacje od właściciela lub zarządcy: Po wyłączeniu głównego zasilania, strażacy powinni skontaktować się z właścicielem, zarządcą budynku lub osobą przez niego wyznaczoną, aby uzyskać informacje na temat alternatywnych źródeł zasilania. Kluczowe jest ustalenie, czy w budynku znajdują się instalacje fotowoltaiczne (PV), agregaty prądotwórcze lub inne systemy generujące prąd.
   • Kluczowe dane: Informacje te są istotne, ponieważ alternatywne źródła zasilania mogą nadal generować napięcie, co stanowi zagrożenie podczas akcji gaśniczej. Właściciel lub zarządca powinien poinformować strażaków o lokalizacji i sposobie odłączania tych systemów. W budynkach wyposażonych w instalacje PV, nie wystarczy wyłączyć tylko głównego wyłącznika prądu – konieczne jest również rozłączenie inwertera oraz zabezpieczeń prądu stałego.
   • Rozpoznanie i dokumentacja: Jeśli na miejscu zdarzenia nie ma właściciela ani zarządcy, strażacy muszą dokładnie przeszukać obiekt w celu zidentyfikowania alternatywnych źródeł zasilania. Warto również sprawdzić dokumentację techniczną budynku, która może zawierać schematy instalacji elektrycznych i wskazówki dotyczące odłączania źródeł prądu. Schematy te powinny być dostępne w widocznym miejscu, co niestety nie zawsze jest standardem w Polsce.
   • Oznakowanie: W krajach Europy Zachodniej oraz w USA stosuje się naklejki i oznaczenia informujące, że budynek jest wyposażony w alternatywne źródła zasilania. Takie oznakowanie ułatwia strażakom szybkie i skuteczne działanie. W Polsce, niestety, brakuje przepisów nakładających obowiązek takiego oznakowania, co może komplikować akcje gaśnicze.

Podczas gaszenia

1. Traktuj instalację PV jakby była pod napięciem
   • Stałe napięcie z paneli PV: Nawet po wyłączeniu głównego zasilania budynku, panele fotowoltaiczne nadal generują napięcie, jeśli są wystawione na działanie światła. W ciągu dnia, w obecności promieniowania słonecznego, panele mogą wytwarzać napięcie rzędu kilkuset woltów, co stanowi poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa strażaków.
   • Procedury ostrożności: Strażacy muszą traktować całą instalację PV jakby była stale pod napięciem. To oznacza, że podczas prowadzenia działań ratowniczych należy unikać bezpośredniego kontaktu z panelami i przewodami oraz być świadomym, że napięcie może występować w różnych częściach instalacji.
2. Stosuj odpowiednie środki gaśnicze
   • Gaśnice proszkowe: Najlepszym środkiem gaśniczym dla instalacji PV są gaśnice proszkowe, które są przeznaczone do gaszenia urządzeń elektrycznych. Proszek gaśniczy nie przewodzi prądu, co minimalizuje ryzyko porażenia podczas gaszenia.
   • Woda jako środek gaśniczy: W sytuacjach, gdzie użycie wody jest nieuniknione, strażacy muszą zachować minimalną odległość 5 metrów od paneli i przewodów, aby uniknąć ryzyka porażenia prądem. Ważne jest, aby woda była podawana z bezpiecznej odległości i pod odpowiednim kątem, aby zminimalizować kontakt z elementami pod napięciem.
3. Zidentyfikuj wszystkie elementy systemu PV
   • Znajdź inwerter: Inwerter (falownik) jest kluczowym elementem instalacji, który zamienia prąd stały z paneli na prąd zmienny używany w budynku. Lokalizacja inwertera, zwykle na zewnętrznej ścianie budynku lub w garażu, jest istotna dla strażaków, aby móc skutecznie odciąć zasilanie.
   • Zabezpieczenia prądu stałego i zmiennego: Strażacy muszą również zidentyfikować zabezpieczenia po stronie prądu stałego (DC) i zmiennego (AC). Obejmuje to wyłączniki nadprądowe, rozłączniki bezpiecznikowe oraz główne wyłączniki, które mogą pomóc w bezpiecznym odcięciu prądu w systemie PV.

Zasady bezpieczeństwa

1. Nie dotykaj wystających, nadpalonych przewodów
   • Ostrożność w kontakcie z instalacją PV: W trakcie pożaru, przewody mogą ulec uszkodzeniu, co może spowodować ich nadpalenie lub zerwanie. Dotykanie takich przewodów jest bardzo niebezpieczne, ponieważ mogą być one pod napięciem. Strażacy muszą zachować szczególną ostrożność i unikać bezpośredniego kontaktu z przewodami.
2. Unikaj demontażu paneli na dachu
   • Specjalistyczne zadanie: Demontaż paneli fotowoltaicznych jest zadaniem wymagającym specjalistycznej wiedzy i narzędzi. Strażacy nie powinni próbować demontażu paneli podczas akcji gaśniczej, ponieważ może to zwiększyć ryzyko porażenia prądem i uszkodzenia systemu. Zamiast tego, demontaż powinien być wykonany przez przeszkolonych techników po zakończeniu akcji.
3. Wykorzystuj sprzęt ochronny
   • Sprzęt ochrony przed porażeniem prądem: Strażacy powinni być wyposażeni w odpowiedni sprzęt ochronny, który zapewnia izolację od napięcia elektrycznego. Obejmuje to buty, rękawice, drążki i podesty dielektryczne. Takie wyposażenie jest niezbędne do minimalizowania ryzyka porażenia prądem podczas gaszenia pożarów instalacji PV.
   • Bezpieczne procedury: Przed przystąpieniem do gaszenia, strażacy powinni upewnić się, że cały sprzęt ochronny jest w dobrym stanie i prawidłowo używany. Należy również przestrzegać wszelkich procedur bezpieczeństwa i być świadomym potencjalnych zagrożeń związanych z prądem elektrycznym.

Po akcji gaśniczej

1. Skontaktuj się z firmą instalacyjną
   • Wezwanie specjalistów: Po zakończeniu akcji gaśniczej, jeśli to możliwe, należy skontaktować się z firmą, która zainstalowała system fotowoltaiczny. Obecność przedstawiciela firmy instalacyjnej na miejscu może znacząco usprawnić dalsze działania, ponieważ specjaliści znają dokładnie konstrukcję i działanie instalacji PV.
   • Wsparcie techniczne: Specjaliści z firmy instalacyjnej mogą pomóc w dokładnym zlokalizowaniu wszelkich uszkodzeń oraz ocenić, czy instalacja jest bezpieczna. Mogą także doradzić w kwestii koniecznych napraw lub zabezpieczeń, aby zapobiec dalszym zagrożeniom.
2. Dokładnie sprawdź instalację
   • Inspekcja uszkodzeń: Po ugaszeniu pożaru, strażacy powinni przeprowadzić dokładną inspekcję całej instalacji fotowoltaicznej. Należy sprawdzić, czy nie ma ukrytych uszkodzeń, które mogą stanowić zagrożenie po zakończeniu akcji. Uszkodzenia mogą obejmować spalone przewody, uszkodzone panele, inwerter oraz inne elementy systemu.
   • Ocena bezpieczeństwa: Inspekcja powinna obejmować ocenę bezpieczeństwa wszystkich elementów instalacji. Ważne jest, aby upewnić się, że nie ma żadnych przewodów pod napięciem, które mogłyby stanowić zagrożenie dla osób przebywających w pobliżu. Należy również sprawdzić, czy izolacja przewodów i innych komponentów nie została uszkodzona przez ogień.
   • Dokumentacja uszkodzeń: Wszystkie uszkodzenia powinny być dokładnie udokumentowane, a informacje te przekazane właścicielowi budynku oraz firmie instalacyjnej. Dokumentacja pomoże w ocenie skali zniszczeń oraz w planowaniu napraw.
   • Zapewnienie dodatkowego bezpieczeństwa: Jeśli podczas inspekcji zostaną wykryte poważne uszkodzenia, które mogą stanowić zagrożenie, strażacy powinni podjąć kroki w celu zabezpieczenia terenu. Może to obejmować oznaczenie niebezpiecznych stref, aby zapobiec dostępowi osób nieupoważnionych do uszkodzonej instalacji.

Gaszenie pożaru instalacji fotowoltaicznej wymaga specjalistycznej wiedzy i ścisłego przestrzegania procedur bezpieczeństwa. Instalacje PV, mimo że są trudnopalne, mogą stwarzać poważne zagrożenie podczas pożaru. Kluczowe jest, aby strażacy byli odpowiednio przeszkoleni i wyposażeni do radzenia sobie z takimi sytuacjami. Właściciele instalacji powinni zaś być świadomi potencjalnych zagrożeń i dbać o regularne przeglądy techniczne oraz odpowiednie zabezpieczenia swojej instalacji fotowoltaicznej.

Zastosowanie się do powyższych wytycznych pozwoli minimalizować ryzyko i skutecznie radzić sobie z ewentualnymi zagrożeniami związanymi z instalacjami fotowoltaicznymi.